De voordelen van luisteren voor professionals

Goed luisteren betekent meer dan alleen woorden horen. Je neemt ook emoties, intenties en lichaamstaal waar. En als je Deep Listening toepast, ben je zelfs in staat om lichamelijke sensaties van de spreker op te vangen.

Onderzoek laat zien dat luisteren meerdere hersengebieden activeert. Deze gebieden verwerken taal en sociale signalen. Daardoor begrijp je sneller en beter wat de ander je vertelt. Je voorkomt misinterpretaties en verkeerde beslissingen.

Maar er is meer.

Wat luisteren doet met je brein volgens de wetenschap

Luisteren activeert complexe netwerken in het brein. Deze netwerken werken samen tijdens gesprekken. Onderzoek van Uri Hasson laat zien dat er hersensynchronisatie optreedt: De hersenen van spreker en luisteraar stemmen zich op elkaar af. Dit proces zorgt voor gevoelens van verbondenheid en vertrouwen. Het verbetert ook onderling begrip en samenwerking. En het maakt communicatie effectiever en efficiënter.

Hasson en zijn collega’s gebruikten de hersenactiviteit van een sprekende persoon om de hersenactiviteit te voorspellen van een persoon die naar een opname van dat spraakfragment luistert. De analyse laat zien dat bij succesvolle communicatie (begrip) het brein van de luisteraar dezelfde activiteit laat zien als bij de spreker. Dit impliceert dat mensen elkaar begrijpen door elkaar hersenactiviteit te spiegelen. Afbeelding: Uri Hasson

Daarnaast speelt de aanmaak oxytocine tijdens een luistercontact een belangrijke rol. Dit hormoon versterkt vertrouwen en verbinding. Volgens wetenschapper Paul J. Zak neemt vertrouwen toe door sociale interactie. Goed luisteren versterkt dit effect aanzienlijk.

Wat luisteren doet in je lichaam: minder stress en meer ontspanning

Luisteren heeft directe fysieke effecten. Het beïnvloedt je zenuwstelsel en hormonen. Tijdens aandachtig luisteren daalt het cortisolniveau. Dit hormoon hangt samen met stress. Tegelijk stijgt oxytocine in het lichaam. Dit zorgt voor een gevoel van veiligheid. Je hartslag en ademhaling vertragen. Je lichaam schakelt naar een ruststand.

Door Deep Listening technieken kun je dit effect als luisteraar bewust oproepen en beïnvloeden door ademhaling en ‘soothing touch’. Een luisteraar die zelf innerlijk kalm en lichamelijk neutraal is, beïnvloedt de staat van de spreker positief. Naast de eerder genoemde hersensynchronisatie is er namelijk ook sprake van een verdere energetische lichamelijke afstemming. Deep Listening geeft je daarbij handvatten om vanuit verschillende zogenaamde luistercentra te kunnen werken, die allemaal verschillend effect hebben op het contact en de gesprekspartner. Het geeft je extra gereedschap om het contact met de ander veilig en uitnodigend te maken.

Minder werkstress door effectiever luisteren

Luisterende beroepen brengen vaak emotionele druk met zich mee. Veel mensen voelen zich aan het einde van een werkdag vol gesprekken moe en leeg. Ik hoor dit in mijn trainingen vaak terug van huisartsen, psychotherapeuten, coaches en andere luisterprofessionals.

Een belangrijke reden kan zijn dat je jezelf ‘vergeet’ in het gesprek: je bent met al je aandacht bij de ander en neemt je eigen lijf en reacties niet eens meer waar. Pas als je weer tijd hebt om te voelen, merk je hoe moe je bent of andere lichamelijke behoeften.

Luisteren naar ‘negatieve’ emoties van de spreker die voorbijkomen in een gesprek laten in het lichaam van de luisteraar stresssporen achter: secundaire empathische stress. Als je die tijdens en na het gesprek niet bewust neutraliseert, stapelen ze zich gedurende de dag op. Dat kost energie en dat is waarom je zo uitgeput kunt zijn aan het einde van een werkdag. Daarom is het belangrijk om ook naar jezelf te luisteren en voor jezelf te zorgen tijdens het luisteren.

Luisteren vanuit de principes van Deep Listening helpt om emotionele belasting te reguleren. Je kunt daardoor met minder moeite aanwezig en gefocust blijven. Daarnaast reageer je minder impulsief en kunt bewuster en effectiever je reacties kiezen. En je ervaart hierdoor dat je aan het einde van je werkdag meer energie en veerkracht hebt. Ook na intensieve gesprekken.

Betere werkrelaties en meer vertrouwen door luisteren

Luisteren is de basis van vertrouwen. Mensen voelen zich gezien en gehoord als je echt luistert. Onderzoek toont aan dat luisteren in bijvoorbeeld zorgrelaties leidt tot betere zorguitkomsten. Onderzoek van onder andere Nivel laat zien dat investeren in goed luisteren aan het begin van een patiënten- of cliëntencontact tot tijdswinst leidt in de verdere behandelrelatie.

In teamverband leidt goed luisteren (leidinggevenden naar hun medewerkers, maar ook medewerkers onderling) tot teams waar psychologische veiligheid en vertrouwen heerst en die daardoor beter presteren. Het versterkt de samenwerking en communicatie.

Goed luisteren helpt tot slot ook bij conflictoplossing, omdat je de verschillende perspectieven beter kunt achterhalen en begrijpen. Dit voorkomt escalaties en misverstanden.

Vergroot je professionele effectiviteit door goed te luisteren

Luisteren maakt je effectiever in je werk. Je neemt betere beslissingen op basis van informatie én relatie. Door goed te kunnen luisteren ontwikkel je meer empathie (je in de ander kunnen verplaatsen) en inzicht in wat voor de ander belangrijk is. Dit zijn kerncompetenties in moderne organisaties. Onderzoek van Ralph Adolphs benadrukt het belang van empathie in werkomgevingen. Empathie is essentieel voor soepele sociale interactie.

Daarnaast verbetert luisteren je concentratie. Vooral als je jezelf aanwent om te luisteren zonder de ander te veel te onderbreken met vragen of eigen inbreng. Door regelmatig in stilte te luisteren, train je aandacht en focus. Tijdens Deep Listening Luistertraining ervaar je de

Professionals die goed kunnen luisteren presteren beter. Ze bouwen sterkere relaties en maken minder fouten.

Praktische tips: meteen beter luisteren op de werkvloer

Wil je beter luisteren? Begin met kleine, concrete stappen.

1. Leg je telefoon weg tijdens gesprekken. En zit liefst ook niet (meteen) mee te tikken achter je computerscherm. Zorg ervoor dat je met aandacht aanwezig kunt zijn tijdens het luisteren.
2. Maak oogcontact en geef non-verbale signalen dat je het verhaal van de ander volgt, zoals knikken, hummen en gezichtsmimiek die de emoties en mimiek van de ander spiegelt. Dit laat betrokkenheid zien.
3. Onderbreek de ander niet te snel. Geef ruimte voor stilte.
4. Stel open, uitbreidende vragen voor meer diepgang: “Is er nog meer?”, “Kun je me daar nog meer over vertellen?”
5. Samenvatten wat je hebt gehoord werkt alleen als je de woordkeus voor sleutelwoorden van de ander nauwkeurig weet over te nemen. Als je in eigen woorden gaat samenvatten heeft dit vaak een tegenovergesteld effect.
6. Blijf nieuwsgierig en oordeel niet. Straal uit dat alles gezegd mag worden.

Bonustip: Volg de Deep Listening Luistertraining als je wilt ervaren hoe je stilte effectief in kunt zetten en/of als je wil leren tijdens het luisteren jezelf niet te verliezen en te luisteren met behoud van energie.

Luisteren als sleutel tot professioneel succes

Luisteren is een onderschatte, maar cruciale vaardigheid. Het beïnvloedt je brein, lichaam en werkprestaties.
Het zorgt voor minder stress en betere relaties.

Daarnaast verhoogt het je effectiviteit en impact. Je wordt rustiger, scherper en empathischer.

Investeren in luisteren is investeren in jezelf. En in de mensen met wie je werkt.

Kennismakingsworkshop Deep Listening

Heb je interesse in Deep Listening? Dan ben je van harte welkom op de 1-daagse kennismakingstraining in Utrecht. Lees hier meer over de training.

De workshop is zeer geschikt voor professionals uit care, cure, ggz, onderwijs, coaches, (mindfulness-)trainers, rouwbegeleiders, geestelijk verzorgers, managers uit profit en non-profit en anderen die met mensen werken en de wens hebben om hun eigen luisterpraktijk te verdiepen.

Meer artikelen over luisteren

Bronnen:

Adolphs, R. (2009). The social brain. Annual Review of Psychology, 60, 693–716.

Hasson, U., et al. (2012). Brain-to-brain coupling. Trends in Cognitive Sciences, 16(2), 114–121.

Zak, P. J. (2012). The moral molecule. New York: Dutton.

McEwen, B. S. (2007). Physiology of stress. Physiological Reviews, 87(3), 873–904.

The post Professioneel luisteren: meer focus, minder stress en betere relaties appeared first on Re-Minding Mindfulness Training + Coaching Doetinchem | Utrecht .

Wanneer bijvoorbeeld een partner of ouder ons vertrouwen schaadt, wanneer we slachtoffer zijn van een misdrijf, of wanneer we ernstig zijn gepest, kan de diepe pijn van wat ons is aangedaan ons overheersen. Iedereen die dat heeft meegemaakt, weet dat het moeilijk is om je ergens anders op te concentreren dan op de innerlijke onrust en pijn. Als we vasthouden aan deze pijn, raken we emotioneel en mentaal verlamd, en lijden onze relaties en andere delen van ons leven, zoals ons werk eronder. Wanneer het leven ons hard treft, is er niets zo effectief als vergeving om diepe wonden te helen.

Misvattingen over vergeving

Veel mensen hebben misvattingen over wat vergeving werkelijk betekent en wijzen het daardoor af. Vergeven doe je ten eerste niet om degene die je pijn heeft gedaan vrij te pleiten.

Vergeven doe je echt voor jezelf. Om jezelf te bevrijden van negatieve gedachten en gevoelens en de stress die dat oplevert. Stress is slecht voor je mentale en lichamelijke gezondheid.

Wat boosheid en wrok lichamelijk met je doen en hoe vergeving werkt in je hersenen vertelt Dr. Tracy Marks in dit filmpje:

Veel mensen willen misschien wel vergeven, maar twijfelen of ze het werkelijk kunnen. Vergeving komt immers niet vanzelf. Maar met de juiste hulpmiddelen en inzet is het voor veel van ons toch mogelijk.

Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste stappen op het pad van vergeving, Terwijl je ze leest, kun je nadenken over hoe je ze in je eigen leven kunt toepassen.

1. Weet wat vergeving is en waarom het ertoe doet

Vergeving gaat over goedheid, over het tonen van genade aan wie ons heeft gekwetst—zelfs als diegene dat niet “verdient”. Het is niet het goedpraten van de fout, noch het doen alsof het nooit is gebeurd. Vergeving is een proces, vaak grillig en met vele stappen.

Toch is het de moeite waard: het vergroot ons zelfvertrouwen, geeft innerlijke kracht en veiligheid, verbetert onze gezondheid en corrigeert de leugens die we onszelf vaak vertellen na diepe pijn (“ik ben zwak”, “ik ben niets waard”). Vergeving kan helen en ons in staat stellen verder te gaan met betekenis en doel.

Onderzoek toont aan dat vergeven depressie, angst, ongezonde woede en PTSS-symptomen vermindert en ons immuunsysteem een boost geeft. Maar we vergeven niet alleen om onszelf te helpen. Vergeving is uiteindelijk iets dat we aan een ander schenken, omdat het op de lange termijn de beste reactie is.

2. Word ‘vergevingsfit’

Om vergeving te beoefenen, helpt het als je je innerlijke wereld positief traint. Net zoals bij sporten, begin je klein en bouw je langzaam je ‘vergevingsspier op.

Begin met de belofte geen kwaad te doen: spreek niet negatief over wie jou pijn deed. Je hoeft niets aardigs te zeggen, maar door negatieve woorden achterwege te laten voed je je vergevingsgezindheid.

Oefen ook om ieder mens als uniek en onvervangbaar te zien. Dat kan vanuit geloof, filosofie, een humanistische visie of door compassie en zelfcompassie te beoefenen. Door onze gedeelde menselijkheid te erkennen, wordt het moeilijker om iemand als waardeloos af te schrijven.

Kleine daden van liefde helpen ook: glimlach naar een drukke caissière, luister naar een kind. Oefen met kleine gebaren van vergeving in het dagelijks leven: niet toeteren in het verkeer, zwijgen bij een snauw van je partner en in plaats daarvan een knuffel geven.

Wees alert op negatieve impulsen (bijvoorbeeld trots, behoud van macht) die je kunnen verleiden om je wrok vast te houden. Kies bewust voor barmhartigheid.

3. Erken je innerlijke pijn

Bepaal wie je pijn heeft gedaan en hoe. Niet alles dat je kwetst is een onrecht. Je hoeft je kind of partner niet te vergeven omdat ze onvolmaakt zijn.

Kijk zorgvuldig naar de mensen in je leven—ouders, partner, kinderen, collega’s, jezelf—en beoordeel hoe ze je hebben gekwetst. Hebben ze liefde onthouden, macht over je uitgeoefend, of je fysiek pijn gedaan? Door dit te erkennen, zie je wie je moet vergeven en waar te beginnen.

Veel voorkomende gevolgen van pijn zijn angst, depressie, ongezonde woede, wantrouwen, lage eigenwaarde en cynisme. Door te vergeven kun je deze littekens helen.

4. Ontwikkel een vergevingsgezinde geest via empathie

Wetenschappers ontdekten dat het denken aan vergeving de hersengebieden voor empathie activeert. Empathie is dus een belangrijke stap.

Probeer de ander te zien als kind dat liefde nodig had. Misschien kreeg hij of zij dat niet, en leidde dat tot wantrouwen, eenzaamheid en negatief gedrag. Zie de kwetsbaarheid en het lijden van de ander, en erken jullie gedeelde menselijkheid. Begrip van de wonden van de ander opent de deur naar vergeving.

Of als de overheid of een andere ‘anonieme’ organisatie je schade heeft berokkend. Zie die organisatie dan als een groep van mensen die net zoals jij en ik elke dag hun best doen om hun werk zo goed mogelijk te doen binnen de kaders van die organisatie en daar soms in (ver)dwalen.

5. Vind betekenis in je lijden

Zonder betekenis kan lijden leiden tot hopeloosheid. Het gaat er niet om “het goede in het slechte” te zien, maar om te begrijpen hoe pijn ons kan veranderen.

Lijden kan je veerkrachtig of moedig maken, of je laten inzien wat werkelijk belangrijk is. Dat geeft nieuwe doelen. Krachtige compassie zet ons aan om bijvoorbeeld te strijden tegen onrecht, te voorkomen dat anderen hetzelfde overkomt en lotgenoten te helpen.

Betekenis vinden verkleint je pijn niet, maar helpt je richting te vinden. Sommigen dienen anderen, anderen verdiepen hun waardering voor schoonheid of spreken hun waarheid. Het belangrijkste: gebruik je lijden om liefdevoller te worden en die liefde door te geven.

6. Als vergeven moeilijk is, beroep je op andere krachten

Vergeving is zwaar bij diepe onrechtvaardigheid. Dat je moeite hebt, betekent niet dat je faalt. Vergeving vergt tijd, geduld en moed. Wees mild voor jezelf.

Zoek steun bij wijze en liefdevolle mensen. Oefen nederigheid—niet jezelf kleineren, maar erkennen dat iedereen onvolmaakt is. Ontwikkel moed en geduld.

Als het te zwaar is om te vergeven, begin met iemand die je in mindere mate heeft gekwetst. Of ga juist terug naar de diepste wond, als die de kern van je pijn vormt.

7. Vergeef jezelf

We zijn vaak harder voor onszelf dan voor anderen. Zelfvergeving betekent dat je je eigenwaarde erkent, ondanks fouten.

Zonder zelfvergeving kan je vervallen in zelfhaat en zelfdestructief gedrag. Beweeg in plaats daarvan naar zelfcompassie. Verzacht je hart voor jezelf.

Daarna is het ook nodig anderen om vergeving te vragen en het goed te maken. Wees voorbereid dat de ander misschien nog niet kan vergeven, maar bied altijd een oprecht, onvoorwaardelijk excuus aan.

8. Ontwikkel een vergevingsgezind hart

Door lijden te overwinnen, begrijpen we beter wat nederigheid, moed en liefde betekenen. We kunnen bijdragen aan een cultuur van vergeving in gezin, werk en gemeenschap, en zo de cyclus van haat doorbreken.

Sommigen geloven dat liefde voor wie je pijn deed onmogelijk is. Toch ontdekken veel mensen die vergeven dat hun hart zich opent. Bitterheid maakt plaats voor liefde, en naarmate je dat vaker doet, wordt je vermogen om lief te hebben groter. Liefde is een onuitputtelijke bron, liefde schept liefde en dat is hard nodig in het huidige tijdsgewricht.

Meer artikelen over vergeving
Meer artikelen over mildheid en compassie

The post Waarom vergeving goed is voor jezelf en je gezondheid appeared first on Re-Minding Mindfulness Training + Coaching Doetinchem | Utrecht .

Deze 8 uitgangspunten kunnen je helpen om te bepalen of je een vraag moet stellen en zo ja hoe:

1. Vertraag!

Het is heel menselijk als er tijdens het luisteren van alles in je opkomt aan oordelen, adviezen, vragen, noem maar op. De kunst is deze als wolkjes voorbij te laten gaan en je weer open te stellen voor de ander (in contact blijven!). Stel het vragenstellen daarom zo lang mogelijk is, zo mogelijk zelfs helemaal.

2. Verdraag de frustratie van het niet weten: leer parkeren

Je zult bij het luisteren wellicht opmerken dat je soms iets niet begrijpt wat de ander vertelt. Dat is heel normaal. Onze hersenen vinden dat niet fijn. Die willen dat onzekerheden zo snel mogelijk worden opgelost. Maar daarvoor zitten we er niet als Deep Listeners. Naast dat het belangrijk is dat dit niet in je non-verbale communicatie laat merken (fronsen, onrustig worden, vragen in je hoofd bedenken en zo uit contact gaan), is het belangrijk dat je accepteert dat je niet alles hoeft te begrijpen en te weten. Je dient het proces van de ander door er te ZIJN en te luisteren. Dus leer je vragen en onzekerheden te parkeren.

3. Vraag toestemming

Stel alleen een vraag als de ander je daar toestemming voor geeft. Stel je vraag echter nooit als de ander nog middenin zijn proces zit. Ook niet bij de eerste de beste stilte die er valt in het verhaal. Stiltes helpen immers het proces te verdiepen. Nog beter is om de ander te laten bepalen of je een vraag stelt door van tevoren af te spreken dat hij of zij jou mag vragen om een vaag te stellen.

4. CHECK: Stel je jouw vraag om het proces van de ander verder te helpen en te verdiepen of omdat je zelf iets wilt weten?

Onderzoek eerst waarom je jouw vraag wilt stellen. Vaak zijn we geneigd om vragen te stellen die onze eigen nieuwsgierigheid bevredigen of omdat we iets willen begrijpen. Maar in Deep Listening is het helemaal niet belangrijk dat we de ander compleet begrijpen, als de persoon het zelf maar begrijpt. We zijn aanwezig bij en dienend aan het proces van de ander.

5. CHECK: Komt je vraag voor uit eigen invulling, oordeel, aannames, mening etc.

Heel vaak zijn we geneigd, en dat is o zo menselijk, om te denken dat we het al wel weten of beter weten dan de ander. We houden ervan om informatie te ordenen in hokjes die we al snappen, kaderen. De kunst is echter om dat allemaal te parkeren en open en oordeelvrij te blijven, ook in onze vraagstelling.
Je herkent deze vragen vaak omdat ze een statement zijn met een vraagteken erachter. Of nog erger, als je er komma sukkel (waarom was je daar zelf nog niet op gekomen, sukkel?) achter kunt zetten.
Hele geniepige vooringenomen vragen zijn vragen die beginnen met ‘maar’. Het zijn vragen die blootgeven hoe de vragensteller er werkelijk over denkt, maar vaak zo subtiel dat het bijna niet opvalt. Vooral als verderop in de vraag ook nog het woordje ‘niet’ opduikt. “Maar is het dan wellicht niet beter om….”
Waarom-vragen bevatten vraag ook een impliciet oordeel, vooral als ook het woordje ‘niet’ in de zin wordt gebruikt. “Waarom doe je niet zo…”. Daarnaast heeft het woordje ‘waarom’ vaak de uitwerking dat de ander eerder naar zijn ratio gaat dan naar de gevoelslaag of waardenlaag waar de antwoorden vaker te vinden zijn.

6. Vermijd coctailvragen en vage vragen

Je bedenkt een vraag, stelt hem, bedenkt er nog een betere versie van, stelt die ook en liefst nog een versie. Niet doen!
Als de ander je vraagt wat je bedoelt met je vraag, weet je: het was een vage vraag. Wees concreet, weet wat het doel is van je vraag en wees duidelijk in je taal.

7. Sluit in je taal aan op de taal van degene die spreekt.

Gebruik in je vraag een woord of woorden die de ander heeft gebruikt. Eigen woorden (zelfs synoniemen) kunnen al snel een eigen interpretatie worden van wat de ander heeft gezegd. En die interpretatie kan volledig de plank mis slaan. “Nee, dat bedoelde ik niet.”

8. Laat je vraag uitbreidend zijn, niet inperkend.

Een veelgebruikte techniek is om de vraag te laten gaan over een bepaald signaalwoord in het verhaal van de ander. “Ik hoor je het woord respect heel vaak terugkomen in je verhaal. Kun je daar meer over vertellen? Wat betekent dat voor je?” Daarmee bepaal je als luisteraar echter de agenda voor het proces van de ander. Dat werkt verstorend. Want wellicht is voor hem of haar het uitdiepen van het concept respect helemaal niet helpend.
Een goede uitbreidende vraag is: “Kun (of wil) je er nog meer over vertellen? “
Een goede vraag die de ander van hoofd naar gevoel brengt is: “Vertel eens hoe dat voor je voelt?”
Vragen die beginnen met ‘Vertel eens…” werken vaak als een ventiel dat ingehouden emoties, een langer verhaal, zaken waar schaamte of schuldgevoel omheen zit, kan laten stromen.
“Vertel eens, waar zit voor jou de kern van je probleem?” “Vertel eens, wat doet het met je om al zo lang met dit dilemma rond te lopen?”

Goede vragen stellen is een kunst die je al doende leert. Je kunt je gesprekspartner feedback vragen over de vragen die je stelt. In het moment (als je ziet dat het niet werkt)  of achteraf. En het is prima om sorry te zeggen en je vraag terug te nemen en een betere te stellen. Maar hoe minder vragen, hoe beter voor het proces

Kennismakingsworkshop Deep Listening

Heb je interesse in Deep Listening? Dan ben je van harte welkom op de 1-daagse kennismakingstraining in Utrecht. Lees hier meer over de training.

De workshop is zeer geschikt voor professionals uit care, cure, ggz, onderwijs, coaches, (mindfulness-)trainers, rouwbegeleiders, geestelijk verzorgers, managers uit profit en non-profit en anderen die met mensen werken en de wens hebben om hun eigen luisterpraktijk te verdiepen.

Meer over Deep Listening en luisteren

Ik heb al eerder vanuit mijn rol als communicatie-adviseur (communicatie gaat immers voor 80 procent over luisteren) een artikel geschreven over Deep Listening en daarbij zorgprofessionals geïnterviewd Deep Listening training hebben gevolgd. Je kunt dat artikel hier lezen.

Meer artikelen over luisteren

The post Beter luisteren? Stel weinig maar wel goede vragen appeared first on Re-Minding Mindfulness Training + Coaching Doetinchem | Utrecht .

Eerst wil ik ingaan op vergeving, wat het is, hoe het werkt en wanneer je beter wacht met vergeving.

Wat is vergeving eigenlijk?

Vergeving wordt vaak verkeerd begrepen. Volgens onderzoek van  Robert Enright, die hier al veertig jaar onderzoek naar doet, blijkt dat de meeste mensen er een verkeerde voorstelling van hebben. Zo wordt het bijvoorbeeld gezien als zwakte of de ander laten winnen. Maar in essentie gaat vergeving niet om het goedkeuren van wat er is gebeurd, noch is het simpelweg “vergeven en vergeten”..

Vergeving betekent eerder dat de persoon die gewond is geraakt zijn negatieve emoties (zoals wrok en de behoefte aan wraak) loslaat, en vervangt door gevoelens van welwillendheid jegens degene die hem heeft gekwetst. Het is een bewuste keuze om de emotionele controle terug te pakken en jezelf te bevrijden van voortdurende emotionele pijn.

Ons instinct: waarom vergeven soms moeilijk voelt

Vanuit evolutionair perspectief is wraak en het vermijden van misbruik diepgeworteld. Onze instincten helpen ons beschermen tegen herhaalde schade, waardoor vergeving soms voelt als een paradox: hoe kun je vergeven terwijl je jezelf wilt behoeden voor pijn en uitbuiting?  Toch tonen allerlei verhalen en wetenschappelijke studies aan dat de menselijke capaciteit voor vergeving groot is—zelf in extreem pijnlijke situaties. Een goed voorbeeld is het vergevingsproces in Zuid-Afrika na de beëindiging van de Apartheid.

Worden herinneringen echt vergeten als je vergeeft?

De spreekwoordelijke uitdrukking “vergeven en vergeten” klinkt aantrekkelijk, maar laat je niet misleiden: onderzoek laat zien dat je herinneringen niet verdwijnen wanneer je vergeeft. Wel neemt de pijn af. Tijdens het ophalen van de gebeurtenis uit je geheugen blijft de herinnering intact, maar de negatieve emotionele lading van de herinnering wordt milder. Vergeving is dus eerder een cognitieve herschikking dan het wissen van de herinnering—je gaat anders naar de gebeurtenis kijken om emotioneel te kunnen herstellen.

Vergeving en je hersenen: hoe het je verandert

Misschien herken je dat als je denkt aan wat een ander jou heeft aangedaan, je mentaal en lichamelijk leegloopt. Je hebt bijvoorbeeld minder energie, je zondert je wellicht ook wat meer af en hebt waarschijnlijk nergens zin in. Vergeven is niet alleen een emotioneel, maar ook een neurologisch proces. Vergeving activeert structuren en verbindingen in de hersenen die veerkracht en sociale verbinding verbeteren. Daardoor kun je pijnlijke gebeurtenissen loslaten en je meer energiek, gemotiveerd en verbonden met anderen voelen.

Vergeving doe je voor jezelf

Vergeving betekent niet dat je de dader vergeeft in sociale zin of verplicht bent tot verzoening. Je hoeft dus helemaal niet de relatie te herstellen. Sterker nog de dader hoeft helemaal niet te weten dat je hem hebt vergeven. Vergeven doe je voor jezelf. Het gaat om mededogen voor jezelf, het volledig loskomen van de pijn die de ander je heeft aangedaan, en zo ruimte maken voor zelfherstel.

Wanneer vergeven (nog) niet aan de orde is

Vergeving is niet altijd de juiste weg: soms is het beter om te wachten. Een impuls om niet te vergeven kan jezelf en anderen juist beschermen. Bijvoorbeeld wanneer degene die je pijn heeft gedaan (nog) geen verantwoording accepteert. Vergeving zonder dat de dader de schade van zijn gedrag inziet, kan opnieuw tot grensoverschrijdend gedrag leiden.

Niet alleen is wachten gerechtvaardigd, ook wil niet iedereen vergeven. Soms zien mensen vergeving als moreel onaanvaardbaar bij zeer ernstige misdaden. In zulke situaties mag niemand gedwongen worden tot vergeving.

Samengevat:

1. Vergeving is een bewuste keuze en een trainbare vaardigheid—gericht op jezelf, niet op de ander.
2. Het is niet vergeten of goedkeuren, maar het vervangen van negatieve emoties door de positieve emotie van welwillendheid.
3. Ons evolutionaire instinct zit soms in de weg, maar vergeving blijft mogelijk.
4. Vergeving zorgt voor positieve veranderingen in je hersenen, in hersendelen die je algehele welzijn versterken.
5. Herinneringen aan de gebeurtenis(sen) blijven, maar de emotionele lading vermindert.
6. Niet altijd direct toepasbaar: vergeving zonder erkenning van wat er is gebeurd door de dader kan problematisch zijn.

Deep Listening: de kracht van de groep bij vergeving

Vergeving hoeft geen eenzaam proces te zijn. Erover praten met een ander die jouw proces ondersteunt kan enorm helpen. Dat kan een goede vriend of familielid zijn die goed kan luisteren. Maar ook een maatschappelijk werker, coach of therapeut die goede luisterskills heeft. In veel culturen vind je bovendien een vorm van praatgroepen of cirkels waar degene die het proces van vergeving wil doorlopen vertelt over wat er is gebeurd. De groep draagt dat proces en dat kan enorm helend werken. Ook als de persoon of personen die de schade hebben veroorzaakt er niet bij aanwezig zijn.

Special 2026: Deep Listening Training over vergeving

In 2026 organiseer ik een speciale dag voor Deep Listeners (dat ben je als je tenminste de eendaagse Deep Listening training hebt gevolgd) over vergeving. Deze dag kun je benutten om zelf te oefenen met iemand (beginnen te) vergeven of om te leren hoe je met Deep Listening technieken anderen kunt helpen te vergeven. We gaan in op de theorie en oefenen met meditaties/reflecties en Deep Listening oefeningen in tweetallen, drietallen en plenair (de cirkel van vergeving). Je ervaart de kracht vergeving en van de Deep Listening werkvormen. De trainingslocatie is zoals gebruikelijk in zaal Loevenhout in Utrecht.

Als je interesse hebt om hieraan mee te doen, laat mij dit dan weten. Ik ga dan samen met deze groep een geschikte datum prikken. Je interesse doorgeven verplicht je uiteraard tot niets.

Geef nu je interesse door

In het formulier hieronder kun je vrijblijvend je interesse doorgeven voor de Deep Listening thematraining Vergeving en/of een van de andere thematrainingen (Levenseindebegeleiding , Rouwbegeleiding) die ik in 2026 ga geven. De datum wordt steeds in overleg met de groep bepaald.

Jouw privacy is belangrijk voor mij. Hier lees je hoe ik omga met jouw gegevens.

The post Deep Listening: krachtig gereedschap bij vergeving appeared first on Re-Minding Mindfulness Training + Coaching Doetinchem | Utrecht .

Lichamelijke en energetische afstemming

Ons lichaam is een gevoelig instrument dat voortdurend signalen oppikt. Ons autonome zenuwstelsel ‘scant’ voortdurend in de ruimte om ons heen op signalen van veiligheid en onveiligheid. Een blik, je stemming, een ademhaling, je houding – alles draagt informatie. Wanneer we echt luisteren, doen we dat dus met ons hele lijf.

Ons zenuwstelsel speelt dus een cruciale rol in hoe we contact ervaren. Wanneer we ons veilig voelen, kunnen we openstaan voor de ander. Maar bij onveiligheid schakelen we over naar vechten, vluchten of bevriezen. Deze reacties zijn diep verankerd in ons lichaam en kunnen ervoor zorgen dat we uit contact gaan.

Co-regulatie: samen in balans

In een succesvol contact is er sprake van co-regulatie. Onze fysieke staat beïnvloedt die van de ander en vice versa. Wanneer we zelf ontspannen aanwezig zijn, nodigen we de ander uit om hetzelfde te doen. Dit wederzijdse afstemmen helpt om een veilige en open ruimte te creëren waarin echte verbinding mogelijk is.

Onze ademhaling is het gaspedaal van ons autonome zenuwstelsel. Onze ademhaling kan helpen om aanwezig te blijven en spanning los te laten tijdens het luisteren. Daarmee houden we ons lichaam ‘neutraal’, dat betekent vrij van spanning. Als wij ontspannen aanwezig zijn voelt het sneller veilig voor de ander om bij ons te zijn. En door ons lichaam bewust neutraal te houden kost het luisteren ons geen energie maar levert het zelf energie op.

Getriggerd door slachtoffergedrag

Aan het begin van mijn carrière als coach en luisteraar, merkte ik tijdens een gesprek met een cliënt dat ik mijn aandacht niet bij het verhaal kon houden. Mijn lichaam was verkrampt. Waarschijnlijk was het van mijn gezicht af te lezen: ik werd enorm getriggerd door hoe de cliënt zichzelf neerzette als slachtoffer en nergens verantwoordelijkheid voor leek te nemen. Ik ging uit contact. Ik heb dit op dat moment benoemd en uitgelegd dat het aan mij lag en ik ermee aan de slag zou gaan. Daarmee was ik uit de kramp en kon het contact worden hersteld. En konden we het over slachtoffergedrag hebben.

Ik nam dit mee naar een intervisie. Daar kwamen we uit op dat mijn allergie voor slachtofferschap verklaarbaar is vanuit min persoonlijke verleden. Maar het diende me in de professionele setting helemaal niet meer. Ik ben het met behulp van een coach goed gaan uitpluizen. Wat maakt dat ik hier zo op reageer? Wie in mijn leven vertonen of vertoonden dit gedrag? Hoe reageer(de) ik er toen en nu op? Wanneer in mijn leven heb ikzelf dergelijk  gedrag vertoond en wat gebeurde er toen? Wat zijn de voor- en nadelen van slachtoffergedrag, waarom doen mensen dit? Wat gebeurt er in mijn lichaam als ik erdoor getriggerd wordt? Hoe kan ik een volgende keer als iemand dit gedrag vertoont ervoor zorgen dat ik ‘neutraal blijf’? Ook heb ik het ingebracht in de vele trainingen die ik als Deep Listener heb gedaan. Tijdens het oefenen met elkaar was het heel fijn om de ruimte te krijgen om dit verder te onderzoeken. Inmiddels ken ik dit deel van mezelf en kan ik er in compassie mee omgaan, waardoor het me niet meer in de weg zit.

Wat gebeurt er als het contact niet stroomt?

Soms merken we dat het contact met de ander stroef verloopt. Dit kan dan komen doordat we niet volledig aanwezig zijn – afgeleid door gedachten, emoties of lichamelijke gewaarwordingen-  of omdat we ons bewust of onbewust afsluiten voor de ander. Als dit laatste ons dit als professioneel luisteraar overkomt, kan het dus zijn dat de ander of de situatie of diens verhaal iets ouds in ons oproept. Ons lichaam reageert met stress, we gaan uit contact. Oude patronen of onverwerkte emoties belemmeren het contact. Daarom is het belangrijk dat we als professional onszelf goed leren kennen, onszelf blijven ontwikkelen op dit vlak en leren omgaan met dergelijke triggers.

In zulke situaties is het belangrijk om terug te keren naar onszelf. Door te luisteren naar ons lichaam en onze ademhaling te kalmeren, kunnen we weer in contact komen met onze eigen behoeften en grenzen. Vanuit deze zelfverbinding kunnen we opnieuw afstemmen op de ander en het contact herstellen.

Een gesprek in stilte

Tijdens een sessie met een cliënt merkte ik dat hij geen woorden kon geven aan wat er bij hem speelde. Er was verdriet, maar het was moeilijk te verwoorden. In plaats van te praten, nodigde ik hem uit om samen in stilte te zitten. We ademden samen, voelden de aanwezigheid van elkaar: co-regulatie. Langzaam ontspande zijn lichaam en kwamen de tranen. Zonder woorden was er een diep contact en een gevoel van gezien worden. Dit gaf weer later ruimte aan woorden.

Ruimte maken: safe space

Echt contact maken vraagt om aanwezigheid, afstemming en openheid. Contact is een dans tussen lichaam en energie, tussen voelen en zijn. Wanneer we onszelf toestaan om volledig en oordeelvrij aanwezig te zijn, creëren we echte verbinding met de ander en een veilige ruimte (safe space). En in die ont-moeting kunnen we samen op zoek gaan naar heling, begrip, ontwikkeling en groei.

Kennismakingsworkshop Deep Listening

Heb je interesse in Deep Listening? Dan ben je van harte welkom op de 1-daagse kennismakingstraining in Utrecht. Lees hier meer over de training.

De workshop is zeer geschikt voor professionals uit care, cure, ggz, onderwijs, coaches, (mindfulness-)trainers, rouwbegeleiders, geestelijk verzorgers, managers uit profit en non-profit en anderen die met mensen werken en de wens hebben om hun eigen luisterpraktijk te verdiepen.

Meer artikelen over luisteren

The post Contact maken als luisterprofessional: ons lichaam is de sleutel appeared first on Re-Minding Mindfulness Training + Coaching Doetinchem | Utrecht .

Eerst zal ik vijf aspecten van het autonome zenuwstelsel bespreken en dan de vertaling maken naar het belang ervan voor Deep Listening

1. Scannen naar binnen en naar buiten

Naast onze vijf bekende zintuigen (gehoor, zicht, smaak, geur, tast), hebben we een relatie-zintuig: ons autonome zenuwstelsel (AZS). De meest basale functie van het AZS is scannen of we veilig zijn of onveilig. We scannen hierbij naar binnen naar wat we nodig hebben (bijvoorbeeld honger, dorst, slaap, kalmering, warmte, afkoeling, nabijheid of afstand, open staan of afsluiten). En we scannen de wereld buiten ons op voor onze overleving relevante signalen (kansen en gevaren).

Ons AZS scant ook wat er tussen ons en andere levende wezens gebeurt. Hiervoor is er in onze evolutie een zeer verfijnd systeem ontstaan dat ons in staat stelt de aanwezigheid van anderen op te merken en hun staat  als het ware ‘te lezen’. Dat gebeurt niet bewust, maar onbewust.

2. Aanvoelen voorbij onze huidgrens

Ons autonome zenuwstelsel bestaat fysiek. Het ontspringt in de hersenstam en vertakt zich naar bijna alle delen van ons lichaam tot aan onze huidgrens. Maar het stelt ons ook in staat om de wereld om ons heen te voelen voorbij onze huidgrens. Vanaf onze huidgrens lopen geen fysieke zenuwbanen de wereld in. En toch kunnen we de wereld om ons heen ‘lezen’. Het ruimte-scannend systeem van het AZS zet zich voort in het niet-fysieke. We voelen de levende wereld, de ruimte die ons omringt. We voelen onze relaties, we voelen sferen van dieren, planten, voorwerpen en plaatsen. Ons AZS is dus ons relatie-zintuig, ons ik-wij-zintuig en ons ruimte-scannend ik-wereld-zintuig.

3. Het ritme van de adem

Het AZS is geen statisch, maar een ritmisch systeem. Het heeft twee functies die zich ook in onze ademhaling uitdrukken. De inademing correspondeert met het sympathische deel van het systeem dat zorg voor toename en opname van vitale en vernieuwende energie. De uitademing correspondeert met het parasympatische deel van het systeem dat zorgt voor rusten, remmen en verteren. De een is mobiliserend en de ander is vertragend. In het klein gebeurt dit bij elke ademhaling. En ook gedurende onze dag kun je dit ritme van openstellen en terugtrekken opmerken (opstaan, erop uitgaan, pauzes of rust nemen, slapen).

4. Regulatie

In de afwisseling van in en uit, sympathisch en parasympatisch, buiten en binnen kan sprake zijn van balans (gezonde regulatie) en van disbalans (ongezonde regulatie, hypo- of hyper-arousal). Een gezonde of ongezonde regulatie heeft veelal te maken met de manier waarop onze hechting heeft plaatsgevonden. Of in onze jeugd al dan niet sprake was van een zorgsysteem dat op een gezonde manier jezelf openstellen en weer terugtrekken voorleefde, ondersteunde en respecteerde. Ons via co-regulatie naar zelfregulatie van ons autonome zenuwstelsel en onze emoties begeleide.

5. Lerend systeem

Ons eigen unieke AZC wordt gevormd door de erfenis van de evolutie (van de mensheid én van onze familielijn) en door de conditionering door onze persoonlijke levensgeschiedenis Ons ik-wij-zintuig is voortdurend aan het afstemmen en bijleren (en soms ook afleren, bijvoorbeeld in een toxische relatie waar ons vertrouwen in onszelf, de ander en de wereld verstoord kan raken). Elke nieuwe interactie met de omgeving en elk moment waarin wij verwerken wat het leven ons aanreikt vormt ons autonome zenuwstelsel zich verder. Dat betekent echter ook dat we, door ons bewust te worden van het onbewuste en intuïtieve, ons AZS kunnen re-conditioneren. Automatische reacties die ooit zijn ontstaan als overlevingsmechanisme kunnen we op een vriendelijke manier opmerken, bedanken en dan kiezen voor een andere, gezondere reactie en die gaan trainen. En ook het bewust worden van wat onbewust was kunnen we trainen. Hiermee kunnen we ons ik-wij-zintuig aanscherpen en kan het een krachtig luisterinstrument worden.

Ik zal nu punt voor punt toelichten hoe deze aspecten relevant zijn bij de beoefening van Deep Listening.

1. Luisteren in jezelf en naar de ander

Wanneer we Deep Listening beoefenen, laten we onze aandacht en ons bewustzijn afwisselend bij de ander rusten en dan weer bij onszelf. Dat gaat in een onafgebroken beweging, de beweging van de lemniscaat (het infinity-symbool, de liggende 8). Onze aandacht verdelen we 50/50 tussen de ander en onszelf. Dat schept een gezonde afstand in nabijheid en verbondenheid en geeft ruimte. Goed luisteren betekent dus niet dat je met al je aandacht bij de ander moet zijn! Juist niet, de ander ervaart dit over het algemeen als benauwend.

We proberen, als we in onszelf luisteren, subtiele gewaarwordingen op te merken die van de ander uitgaan. Onrust van de ander kunnen we bijvoorbeeld opmerken in ons lichaam. En nog veel meer. Zo rapporteerden deelnemers aan de Deep Listening training dingen in hun lijf opgemerkt te hebben van de ander zoals speelsheid, (fysieke) hartkloppingen en een gevoel van openheid en verwelkoming.

Om te kunnen onderscheiden wat van onszelf is en wat van de ander van wat we in ons lijf opmerken, starten we een luistersessie met een nulmeting, een korte bodyscan om te kijken hoe het met ons is. En als we in onszelf luisteren merken we ook op oe het met ons is tijdens het luisteren. Hoe we bijvoorbeeld reageren op emotionele of heftige inhoud van het verhaal van de ander. En wat we nodig hebben als we hierdoor een stressreactie bij onszelf opmerken en ons lichaam weer neutraal willen maken om open en compassievol bij de ander aanwezig te kunnen blijven.

2. Werken met onze energie

Het AZS laat ons voorbij onze huidgrens scannen en voelen. Zo kunnen we bijvoorbeeld opmerken of iemand contact maakt met ons. Dat is letterlijk voelbaar in ons lichaam. Zelfs als iemand achter ons staat en naar ons kijkt, blijken we dit te kunnen voelen (mits we bewust in ons lichaam zijn). Ik benoem dit in de training als je bewust worden van dat jouw energie (aandacht/bewustzijn = energie, energie volgt /aandacht/bewustzijn) en de energie van de ander elkaar raken, contact maken en gaan beïnvloeden. Die energie kun je zien als de scanner van ons AZS buiten onze huidgrens.

Bij het beoefenen van Deep Listening, luisteren we in en uit vanuit een luistercentrum. Dat is een plek op de middenlijn van je lichaam, bijvoorbeeld, kruin, voorhoofd, keel, borst/hartstreek, zonnevlecht, navel, buikstreek, maar sommige cursisten noemden ook stuitje, handen of voeten. Het maakt in het contact uit vanuit welk luistercentrum je je aandacht/bewustzijn/energie uitstrekt naar de ander. Elk luistercentrum geeft een ander gevoel bij de ander. Het ene luistercentrum kan speels, open en ruimte gevend aanvoelen, het andere onveilig of onrustig. En dan kan dit ook nog eens verschillen van mens tot mens. Daarom zorgen we ervoor dat we meerdere luistercentra tot onze beschikking hebben, die we proefondervindelijk in kunnen zetten al naar gelang het contact en de ander erom vraagt. Aanvoelen wat passend is in het contact, daar helpt ons AZS weer bij.

3. Onze adem bewust inzetten

Onze adem, in en uit, kan ons anker zijn bij het in en uitgaan van onze aandacht, het ritme aangeven van de lemniscaat bij het luisteren in onszelf en naar de ander. Daarnaast is onze adem een goed middel om in te zetten als we merken dat we als luisteraar ontregeld raken door de inhoud van wat de ander vertelt. Met een of meerdere langere uitademingen kan je bewust spanning loslaten. Of je kan iets goeds voor jezelf op de inademing en/of de ander op de uitademing laten meeliften als de situatie daarom vraagt. Liefde, compassie, rust, warmte of iets anders goeds.

4. Regulatie en co-regulatie

Een belangrijk effect van de beoefening van Deep Listening is dat het de luisteraar beschermt tegen empathiemoeheid. We kunnen ons empathische vermogen niet uitzetten. De spiegelneuronen in onze hersenen zorgen ervoor dat we de emoties van de ander kunnen meevoelen (ook de blije emoties). Sterker nog, die spiegeling zorgt ervoor dat ons lichaam dezelfde hormonale processen in gang zet als bij als degene die de primaire emotie heeft. Dit heeft affectieve empathie.

Daarnaast zorgt onze cognitieve empathie ervoor dat we de emoties van de ander kunnen herkennen en benoemen.

Affectieve empathie heeft echter een nadeel. Er zit een limiet aan wat we dag in, dag uit aankunnen in het meevoelen met negatieve of heftige emoties van anderen. Zeker als er veel narigheid voorbij komt op een dag, kan het zijn dat we aan het einde van de dag uitgeput zijn, lichamelijk (fysieke spiegeling) en geestelijk.

Bij het beoefenen van Deep Listening ben je je tijdens het luisteren al bewust van die emapthische reacties in jezelf door in jezelf te luisteren en geef je jezelf wat je nodig hebt om de disregulatie ervan te neutraliseren: zelfcompassie. Daarnaast breng je de wijsheid van je compassie in het contact: je maakt onderscheid tussen wat van de ander is en wat van jezelf en je laat de verantwoordelijkheid voor het eigen lijden en van het proces bij de ander. Je bent dienend aan het proces van de ander aanwezig en je luisteren is de compassievolle interventie.

Als je zelf lichamelijk neutraal (dus zonder spanning of stress), beschikbaar en aanwezig bij de ander in compassievol contact kunt blijven, ongeacht wat zich aandient, dien je daarmee de ander. Jouw fysieke staat beïnvloedt de fysieke staat van de ander: co-regulatie. Dit helpt de ander om ontspannen, open, nieuwsgierig en onderzoekend te zijn in zijn eigen verhaal en proces, diepere lagen te onderzoeken en wellicht tot de eigen unieke volgende stap, een nieuw inzicht of oplossing van een vraag of probleem te komen.

5. Deep Listening (be)oefenen

Deep Listening is eigenlijk onze natuurlijke manier van luisteren, zoals het AZS bedoeld is. In ons moderne leven zijn we dit echter verleerd. We zitten niet meer regelmatig in een kring rond het vuur om alle leden van de groep de ‘talking stick’ te geven en te luisteren naar wat ze op hun hart hebben. Zo werden vaak problemen opgelost, conflicten uitgesproken of trauma’s geheeld. En we nemen ook niet zo vaak de tijd om eens echt naar iemand te luisteren, zonder onderbrekingen. Wij hebben het bovendien vaak zo druk dat we geen tijd hebben om naar ons lichaam te luisteren. Negeren het als het moe is, dorst of honger heeft of naar het toilet moet, want het werk gaat voor. In contact met anderen zijn we steeds vaker afgeleid door beeldschermen. Of zijn we in gedachten nog bezig met iets dat eerder gebeurd is of iets wat we nog moeten doen. Of luisteren maar half omdat we al bezig zijn met onze reactie, ons oordeel of onze fix voor het probleem van de ander.

Door te gaan oefenen met Deep Listening kun je jezelf (en je AZS) trainen om te luisteren met je hele lijf, er te zijn voor de ander en jezelf, in open, compassievol contact. Je zult merken dat het contact met anderen hierdoor verdiept en verrijkt wordt en dat luisteren je energie gaat geven in plaat van kosten.

Bronnen:
Stephen W. Porges – De polyvagaal theorie
Deb Dana – De polyvagaaltheorie in therapie – Het ritme van regulatie
Dorle Lommatzsch – Ons wij-zintuig en het autonome zenuwstelsel

Informatie over de Deep Listening Luistertraining
Meer artikelen over luisteren

The post Goed luisteren valkuil 5: niet aanwezig zijn in je lijf appeared first on Re-Minding Mindfulness Training + Coaching Doetinchem | Utrecht .

Maar laten we beginnen bij het begin, met wat contact eigenlijk is. Op Ensie.nl wordt het omschreven als: “Contact hebben is een verbinding aangaan en waarbij een interactie ontstaat tussen twee of meer personen.” Als je gaat zoeken naar synoniemen vind je dit: 1) Aanraking 2) Aansluiting 3) Avance 4) Band 5) Communicatie 6) Connectie 7) Gemeenschap 8) Nodig bij elektrische geleiding 9) Omgang 10) Onderlinge aanraking 11) Onderlinge verbinding 12) Ontmoeting 13) Overleg 14) Rapport 15) Relatie 16) Schakelaar 17) Startslot 18) Verbinding 19) Voeling. Nummer 8 laat ik hier opzettelijk staan, omdat het misschien wel iets zegt over welk medium het contact tot stand brengt.

Echt contact voel je in je lichaam

Jaren geleden deed ik tijdens een Deep Listening training een oefening met een andere deelnemer waarbij je begint op circa 10 meter afstand van elkaar. De een loopt daarna pasje voor pasje naar de ander toe. Degene die stilstaat zegt stop als hij het gevoel krijgt dat de ander een grens overgaat. Oogcontact is niet per se noodzakelijk. De eerste grens is die van de publieke ruimte naar de sociale ruimte. Daarna volgt een volgende grens, die naar de persoonlijke ruimte en uiteindelijk de intieme ruimte. Op de plaatjes kun je zien waar die grenzen ongeveer liggen. Dit is voor eenieder ongeveer hetzelfde, al kan je je voorstellen dat iemand die onveiligheid in zijn jeugd heeft ervaren een de persoonlijke en intieme ruimte verder van zich af kan ervaren. Wat mij toen zo trof is dat ik voor het eerst die grenzen bewust in mijn lichaam kon voelen, ook zonder oogcontact. Hoewel oogcontact bijdraagt aan het gevoel van contact, kan het in sommige situaties degene naar wie je luistert ook hinderen. Hij kan zich te bekeken voelen. Dus afstemming is belangrijk, bijvoorbeeld door naar de hele persoon te kijken.

Wat maakt er eigenlijk contact?

Wat ik hier voor het eerst ervaarde in deze oefening, is wat Stephen Porges uitlegt in zijn Polyvagaal Theorie. Contact kun je zien als twee in de ruimte voelende autonome zenuwstelsels (AZS) die elkaar aanraken en aftasten. Hoe dichter je bij elkaar komt, hoe meer ze van en over elkaar kunnen aanvoelen. Ben jij ok, ben jij veilig of niet, maar ook informatie over je emoties en lichaamsgesteldheden van de ander. Zelf benoem ik dat ruimtelijke voelen van ons AZS als energie. En in die zin is elektrische geleiding al veel minder vreemd als concept bij intermenselijk contact. Er is al langer bekend dat zodra twee mensen contact maken, zij direct elkaars lichaam beïnvloeden of veranderen. Bijvoorbeeld door middel van empathische overdracht via de spiegelneuronen in onze hersenen. Die zorgen ervoor dat we voelen wat de ander voelt aan emoties, en dat roep ongeveer dezelfde lichamelijke reacties op bij de luisteraar.

Embodiment

Waarom kon ik tijdens die oefening voor het eerst bewust voelen wanneer er contact was en of dat OK was? Dat kwam omdat we al eerder in de training hadden gewerkt aan ‘embodied awareness’. Dat kun je vertalen met lichaamsbewustzijn én met belichaamd bewustzijn. De eerste is met je aandacht aanwezig zijn in je lichaam, interoceptie. Je kunt opmerken: hoe is het met mij in mijn lichaam, wat kan ik daar allemaal voelen. Een soort van nulmeting voor je het contact met een ander aangaat om te luisteren. En van daaruit ga je je lichaam inzetten als luisterinstrument om signalen van en over de ander op te vangen. Ben jij ok, wat voelt er anders in mijn lichaam nu er contact is met jou? Wat kan ik aanvoelen over en van jou en wat kan ik daaruit opmaken. Dat is belichaamd bewustzijn. De oefening die ik beschrijf was ook bedoeld om te ervaren hoe energetisch contact voelt. Wanneer het in de ruimte voelende AZS de aanwezigheid van een ander gaat opmerken. En welke informatie het kan oppikken over de ander.

Het luistercentrum

Als Deep Listener kun je ervaren dat het verschillend voelt voor de ander vanuit welke plek op je lichaam je contact maakt. Dit heet een luistercentrum. Ons spraakgebruik laat zien dat we dit eigenlijk al wel weten: onderbuik- of niet-pluisgevoel of spreken vanuit je hart bijvoorbeeld. Onbewust luisteren we vaak al vanuit een bepaalde plek. Bij Deep Listening ga je leren om luistercentra bewust in te zetten. Een Luistercentrum is een plek op de middellijn van je lichaam waar het rustig voelt, of die een bron van energie kan zijn. Zo had ik ooit een cursist die meteen zei: “Oh dan begrijp ik het nu. Ik luister met mijn handen, want die worden altijd heel warm als ik luister. Je luisterals Deep Listener met een lichaam dat neutraal is, kalm en volledig aanwezig in het hier en nu. Je parasympatische zenuwstelsel is actief.

Echt contact kan niet zonder een goede intentie

‘Last but not least’ kun je je voorstellen dat de intentie van de luisteraar in het contact ook voelbaar zal zijn. Als de intentie ‘reageren’, ‘beoordelen’ of ‘helpen/oplossen’ is, voelt de ander aan: mijn pijn, lijden of onzekerheid mogen er niet zijn of moeten zo snel mogelijk zijn opgelost. Want jij verdraag ze niet. Dat zal hem blokkeren: hij zal niet vrijuit zijn eigen verhaal kunnen verkennen. Daarom werken we bij Deep Listening met een goede intentie. ‘Dat het luisteren de spreker én de luisteraar iets goeds mag brengen.’ Wat dat ook moge zijn. Daarvoor vertrouw je erop dat de spreker alle antwoorden al in zich heeft. Jij hoeft hem slecht de tijd en de ruimte te bieden om die te gaan vinden. Als luisteraar volg je daarom dit motto: ‘Trust process, follow process and get the hell out of the way!’ Dus niet (te veel) vragen, geen oordelen, advies of ‘Oh, dat heb ik ook gehad!’ Maar wel beschikbaar zijn, in echt compassievol contact.

Wil jij ook ervaringsgericht leren echt contact te maken en je luistervaardigheid te verdiepen? Dan ben je van harte welkom bij een van de 1-daagse Deep Listening Luistertrainingen. Lees meer

Meer artikelen over luisteren

The post Goed luisteren valkuil 4: uit contact zijn appeared first on Re-Minding Mindfulness Training + Coaching Doetinchem | Utrecht .

Moeilijke dag

“Vandaag was een Moeilijke Dag,” zei Pooh.
Er was een pauze.
“Wil je erover praten?” vroeg Knorretje.
“Nee,” zei Pooh na een tijdje. “Nee, ik denk niet dat ik dat wil.”
“Dat is oké,” zei Knorretje, en hij ging naast zijn vriend zitten.
“Wat doe je nu?” vroeg Pooh.
“Niets eigenlijk,” zei Knorretje. “Maar ik weet wat Moeilijke Dagen zijn. En ik wil daar meestal ook niet over praten, op zo’n Moeilijke Dag.
“Maar weet je,” vervolgde Knorretje, “Moeilijke Dagen zijn zoveel makkelijker wanneer je weet dat er iemand voor je is. En ik zal er altijd zijn voor jou, Pooh.”
En Pooh zat daar zomaar wat te zitten, zijn heel Moeilijke Dag door zijn hoofd te malen, terwijl stevige, betrouwbare Knorretje zwijgend naast hem zat, te bengelen met zijn korte beentjes…. En Pooh bedacht dat zijn beste vriend meer dan gelijk had.

Uit Winnie de Pooh, geschreven door A.A. Wilne, illustratie van E. H. Shepard.

Getuige zijn

In het Engels is er een mooi woord voor wat hierboven in het fragment van Winnie de Pooh wordt beschreven: ‘witnessing’. Getuige zijn van het proces dat zich binnenin de ander afspeelt rondom wat actueel is voor hem of haar. Dat kan door samen in stilte te zijn of terwijl de ander zijn gedachten uitspreekt. In het tekstje is sprake van ‘stevige, betrouwbare’ Knorretje’ die bij Pooh zit. Dat is wat je bent als je present bent voor de ander. Ik vergelijk het wel eens met een berg, waar je alles tegenaan kunt gooien, niets is te gek. De luisteraar is slechts compassievol getuige van het proces van de ander. Hij vertrouwt erop dat het proces de spreker vanzelf tot antwoorden en oplossingen brengt: follow process, trust process and get the hell out of the way.

Afleiding zorgt voor niet present zijn

In onze moderne tijd staan we echter bloot aan erg veel afleiding. Zeker in professionele luistersituaties is daar vaak het beeldscherm waarop aangevinkt en meegeschreven moet worden. Of we worden te pas en te onpas gestoord doordat iemand even binnenkomt met een vraag of door berichtjes en oproepen via de telefoon. En afleiding is er ook doordat onze geest de neiging heeft af te dwalen naar iets dat er is gebeurd of iets dat we straks nog moeten doen: heden en verleden. Of gewoonweg door onze eigen gedachten, oordelen of vragen. Gelukkig is ons lichaam altijd in het hier en nu. Dus door ons bewust te zijn van ons lichaam, zijn we vanzelf in het hier en nu. Ons lichaam is dus ons anker voor presentie.

Follow process, trust process and get the hell out of the way.

Alle interne en externe stoorzenders uit

Als we tijdens het luisteren present willen zijn voor de ander is het dus zaak om afleiding zo veel mogelijk uit te bannen door:

• gedachten die opkomen niet te volgen maar direct weer voorbij te laten gaan,
• beeldschermen en andere externe stoorzenders even te pauzeren,
• het uitspreken van oordelen, inzichten, adviezen en het delen van eigen ervaringen achterwege te laten,
• stiltes in het gesprek niet te gaan opvullen met je eigen woorden,
• je bij een vraag die opkomt af te vragen: “Helpt die vraag de ander in zijn proces of bevredigt die alleen mijn nieuwsgierigheid of behoefte aan vaart en voortgang naar een oplossing?”

Mijn ervaring is dat vragen stellen het proces van de ander vaak verstoort en zelden helpend is. Tenzij de gesprekspartner er zelf om vraagt. Stel dan een vraag als: “Je had het over …, kun je daar nog meer over vertellen?”

Kennismakingsworkshop Deep Listening

Heb je interesse in Deep Listening? Dan ben je van harte welkom op de 1-daagse kennismakingstraining in Utrecht. Groepsgrootte door corona-maatregelen: minimaal/maximaal 6 mensen, kosten: € 150. Lees hier meer over de training.

De workshop is zeer geschikt voor professionals uit care, cure, ggz, onderwijs, coaches, (mindfulness-)trainers, rouwbegeleiders, geestelijk verzorgers, managers uit profit en non-profit en anderen die met mensen werken en de wens hebben om hun eigen luisterpraktijk te verdiepen.

Meer over Deep Listening en luisteren

Ik heb al eerder vanuit mijn rol als communicatie-adviseur (communicatie gaat immers voor 80 procent over luisteren) een artikel geschreven over Deep Listening en daarbij zorgprofessionals geïnterviewd Deep Listening training hebben gevolgd. Je kunt dat artikel hier lezen.

Meer artikelen over luisteren

The post Goed luisteren valkuil 3: niet present zijn appeared first on Re-Minding Mindfulness Training + Coaching Doetinchem | Utrecht .

Voor professionele gesprekken is bewust inzetten van stil zijn tijdens als je luistert van belang. Vooral als informatie en begrip belangrijk zijn. Of als het er nu juist om gaat dat de ander voelt dat je er echt voor hem bent. Dit is een van de elementen die je leert bij Deep Listening. Om de spreker geen ongemakkelijk gevoel te geven, spreek je van tevoren af dat je een bepaalde tijd in stilte zult luisteren en dat hijzelf ook in stilte in zichzelf mag luisteren: het luistercontract. Dan is ongemak met stilte niet langer een belemmering.

Stilte is niet een kwestie van focussen op het niets, maar van een opening creëren. Stilte ervaren, betekent de deur openzetten naar een ruimte zonder emotionele rommel, waar je kunt stilstaan bij je gevoelens, gedachten dromen en vragen. – Brene Brown

Luistercontract

In veel situaties waarin we professioneel luisteren is het luistercontract impliciet. We betalen bijvoorbeeld voor 60 minuten bij een psycholoog en hebben het niet meer over wat er in die tijd gebeurt. Of in de 10 minuten bij de huisarts of specialist. We bespreken bijvoorbeeld niet hoe lang de spreker zonder interruptie kan spreken. In veel situaties is het ook de luisteraar die de agenda bepaalt, vaak ook omdat er beperkte tijd is.

Ook het al dan niet stellen van vragen (liefst niet en alleen als de spreker erom vraagt) en benoemen dat stil vallen OK is en dat het de spreker de tijd geeft om rustig te kijken en te voelen wat er nog meer gezegd wil worden (en dat de spreker niet voor het ongemak van de luisteraar hoeft te zorgen), kunnen nuttige onderdelen zijn om te bespreken in een luistercontract.

We zijn als luisteraar verantwoordelijk voor het creëren van een veilige ruimte voor het luisteren. Wees je dus bewust van wat kan afleiden en ban dat zo veel mogelijk uit. Als dat niet kan, je moet bijvoorbeeld telefonisch beschikbaar zijn of er kan iemand binnenkomen, benoem dat dan vooraf.

“Stilte is de ruimte waar ik wakker word, waar ik mijn ogen open en zie wat echt wezenlijk is.” – Anselm Grün

Stil zijn als je luistert zorgt voor verdieping

Stil zijn als je luistert zorgt ervoor dat je het proces van de gedachtegang van de spreker niet doorbreekt. Door ook zichzelf stiltes toe te staan, zal de spreker zijn proces kunnen verdiepen. De ervaring leert dat er dan als vanzelf antwoorden en inzichten komen over het onderwerp van de spreker. Als luisteraar biedt je slecht een veilige ruimte waarin de spreker zich geheel gezien en gehoord voelt. Daarin voelt stilte ook niet ongemakkelijk meer.

Kennismakingsworkshop Deep Listening

Heb je interesse in Deep Listening? Dan ben je van harte welkom op de 1-daagse kennismakingstraining in Utrecht. Lees hier meer over de training.

De workshop is zeer geschikt voor professionals uit care, cure, ggz, onderwijs, coaches, (mindfulness-)trainers, rouwbegeleiders, geestelijk verzorgers, managers uit profit en non-profit en anderen die met mensen werken en de wens hebben om hun eigen luisterpraktijk te verdiepen.

Meer over Deep Listening en luisteren

Ik heb al eerder vanuit mijn rol als communicatie-adviseur (communicatie gaat immers voor 80 procent over luisteren) een artikel geschreven over Deep Listening en daarbij zorgprofessionals geïnterviewd Deep Listening training hebben gevolgd. Je kunt dat artikel hier lezen.

Meer artikelen over luisteren

The post Goed luisteren valkuil 2: te snel reageren en vragen stellen appeared first on Re-Minding Mindfulness Training + Coaching Doetinchem | Utrecht .

Want willen we de ander werkelijk helpen zijn eigen problemen op te lossen? Of willen we zo snel mogelijk ons eigen ongemak bij de aanblik van het lijden van de ander kwijt raken? Misschien herken je dat je een of meer van de volgende dingen doet als je ziet dat iemand het moeilijk heeft.

Helpers-reflex: fixen

1. Suggesties en adviezen geven.

“Heb je gedacht aan…” of “Wat als ik even dat voor je doe…” of “Ik zou zus en zo doen als ik jou was.” Of “Je moet ook gewoon… doen.”
We willen de ander fixen. Hiermee ontnemen we de ander de kans om zelf zijn situatie te exploreren.

2. Begrip tonen door eigen soortgelijke ervaringen te vertellen.

“Ik weet precies hoe je je voelt.” “Oh, ik had laatst ook zoiets.” “Bij mijn scheiding/ziekte/verlies ….”
Het delen van onze eigen ervaringen verlegt de focus meer naar onszelf in plaats van dat we de ander de gelegenheid geven gewoon zijn eigen verhaal te vertellen.

3. Onze eigen ‘wijze’ visie over het onderwerp geven.

“In ieder geval is er nu een einde gekomen aan zijn/haar lijden.” “Ze deed ongetwijfeld haar best.” “In die gevallen moet je het ook zo zien….”
Ook dit is een vorm van fixen. Dit kan ertoe leiden dat de ander aan zijn eigen perspectief gaat twijfelen en het gevoel heeft dat hij de dingen anders moet zien.

Is het OK om niet OK te zijn?

Hoe goed ook onze bedoelingen zijn om de ander te helpen, hulp zoals hierboven beschreven, heeft ongewild effecten. Onze behoefte om dingen te ‘fixen’ geeft immers de boodschap af dat ongemakkelijke gevoelens (van de ander of van onszelf) opgelost moeten worden en dat bepaalde gedachten en emoties niet welkom zijn.

Maar wat zou er gebeuren als we de verleiding om te redden weerstaan?

Als we bereid zijn om bij en met iemand te zitten in zijn ongemak, geven we de boodschap af dat het ‘OK is om je niet OK te voelen’. Als we erop vertrouwen dat anderen in staat zijn voor zichzelf te denken, geven we hen de kracht om hun eigen oplossingen te vinden voor hun problemen.

Luisterruimte

Stel je voor dat je een ruimte binnengaat waarin alle gedachten en emoties welkom zijn. Een ruimte waar je kwetsbaarheid niet hoeft te vrezen of vermijden. Waar het geaccepteerd wordt als normaal onderdeel van wat het betekent om mens te zijn. Waar je je denken kunt onderzoeken. Zonder wat je zegt te hoeven censureren uit angst veroordeeld te worden of de luisteraar een ongemakkelijk gevoel te geven. Een plek waar vertrouwelijkheid wordt gerespecteerd. Waar je de mouwen op kan stropen en het ongemak van twijfel en onzekerheid aan kan gaan. En waar je je kostbare en kwetsbare zelf helemaal kan laten zien. Dat is de luisterruimte die we creëren met onze compassievolle, open en oordeelvrije presentie.

Het proces volgen

Maar om die luisterruimte te betreden, moeten we eerst de voeten vegen op de ‘Welkom-mat’. Dat betekent elke wens om te fixen, analyseren, veranderen en oordelen laten varen. De intentie is om open en oprecht belangstellend het proces van de ander te volgen tijdens diens zelfonderzoek.

Het proces vertrouwen en niet in de weg zitten

Het kan als een sprong in het diepe voelen om op deze manier naar iemand te luisteren. Het is niet een ruimte waar plek is voor slimme vragen of dingen zeggen om het proces te versnellen. In plaats daarvan werken we vanuit de vooronderstelling dat mensen goede keuzes maken wanneer ze aangemoedigd worden om zich bewust te worden van zichzelf en hun eigen denken. Hoe minder we ze proberen te helpen, hoe meer inzichten ze kunnen vinden en veranderingen ze kunnen aanbrengen die voor hen werken.

Luisteren is ook in jezelf luisteren

Soms zullen ze over moeilijke gedachten en gevoelens willen spreken. En je weet nooit waar hun exploratie hen naartoe zal leiden. Op dergelijke momenten moeten we in staat zijn om bij ze te zitten met ons eigen ongemak, onze eigen verwarring of onzekerheid en de neiging weerstaan om toch in de fix-stand te gaan staan. Daarvoor is het nodig dat we onszelf bewust zijn van onze gedachten en emoties, ook in onszelf luisteren. Deep Listening traint ons om bewustzijn van ons eigen lichaam daarvoor als ingang te nemen. En onszelf op dergelijke momenten met zelf-compassie tegemoet te treden.

Deze manier van luisteren betekent “een krachtige, menselijke interesse te hebben voor wat ons wordt verteld. Je kunt luisteren al een lege muur, of als een schitterend auditorium waarin elk geluid voller en rijker terugkomt.” – Alice Duer Miller

Getuige zijn van het verhaal

Dus de volgende keer dat we naar iemand luisteren, kunnen we even pauzeren om:

• de wens om te fixen los te laten,
• de neiging om te interpreteren en analyseren te onderdrukken,
• onze slimme opmerkingen en inzichten en al die interessante eigen ervaringen te parkeren,
• ons weetgrage brein uit te schakelen en de verleiding te weerstaan om de sappige details te horen.

Veeg dus de voeten af op de welkomstmat en open een luisterruimte waarin de ander zijn verhaal op zijn eigen manier kan vertellen. Laat hem zijn gevoelens onderzoeken – de goede, de slechte en de lelijke. Wees getuige van zijn ‘hart-grondige’ exploratie. Dat maakt luisteren – Deep Listening – tot een daad van compassie, en voor professionele luisteraars een interventie op zich.

Kennismakingsworkshop

Heb je interesse in Deep Listening? Dan ben je van harte welkom op de 1-daagse kennismakingstraining in Utrecht. Groepsgrootte door corona-maatregelen: minimaal/maximaal 6 mensen, kosten: € 195. Lees hier meer over de training en de data.

De workshop is zeer geschikt voor professionals uit care, cure, ggz, onderwijs, coaches, (mindfulness-)trainers, rouwbegeleiders, geestelijk verzorgers, managers uit profit en non-profit en anderen die met mensen werken en de wens hebben om hun eigen luisterpraktijk te verdiepen.

Meer over Deep Listening en luisteren

Ik heb al eerder vanuit mijn rol als communicatie-adviseur (communicatie gaat immers voor 80 procent over luisteren) een artikel geschreven over Deep Listening en daarbij zorgprofessionals geïnterviewd Deep Listening training hebben gevolgd. Je kunt dat artikel hier lezen.

Meer artikelen over luisteren

The post Goed luisteren valkuil 1: de ander willen fixen appeared first on Re-Minding Mindfulness Training + Coaching Doetinchem | Utrecht .