Professioneel luisteren: meer focus, minder stress en betere relaties
Luisteren is een van de belangrijkste vaardigheden op de werkvloer. Voor mensen met luisterende beroepen, zoals zorgprofessionals, coaches en leidinggevenden is het zelfs essentieel. Toch wordt luisteren te weinig gezien als een competentie die training vereist. En dat terwijl wetenschappelijk onderzoek laat zien dat goed kunnen luisteren directe voordelen heeft. Niet alleen voor de spreker, maar ook voor de luisteraar. Ontdek in dit artikel wat voor jou als luisteraar de voordelen zijn van goed kunnen luisteren. Leer wat luisteren doet met je brein en lichaam, en ontdek hoe het je energieniveau en werkprestaties kan verbeteren.
De voordelen van luisteren voor professionals
Goed luisteren betekent meer dan alleen woorden horen. Je neemt ook emoties, intenties en lichaamstaal waar. En als je Deep Listening toepast, ben je zelfs in staat om lichamelijke sensaties van de spreker op te vangen.
Onderzoek laat zien dat luisteren meerdere hersengebieden activeert. Deze gebieden verwerken taal en sociale signalen. Daardoor begrijp je sneller en beter wat de ander je vertelt. Je voorkomt misinterpretaties en verkeerde beslissingen.
Maar er is meer.
Wat luisteren doet met je brein volgens de wetenschap
Luisteren activeert complexe netwerken in het brein. Deze netwerken werken samen tijdens gesprekken. Onderzoek van Uri Hasson laat zien dat er hersensynchronisatie optreedt: De hersenen van spreker en luisteraar stemmen zich op elkaar af. Dit proces zorgt voor gevoelens van verbondenheid en vertrouwen. Het verbetert ook onderling begrip en samenwerking. En het maakt communicatie effectiever en efficiënter.
Hasson en zijn collega’s gebruikten de hersenactiviteit van een sprekende persoon om de hersenactiviteit te voorspellen van een persoon die naar een opname van dat spraakfragment luistert. De analyse laat zien dat bij succesvolle communicatie (begrip) het brein van de luisteraar dezelfde activiteit laat zien als bij de spreker. Dit impliceert dat mensen elkaar begrijpen door elkaar hersenactiviteit te spiegelen. Afbeelding: Uri Hasson
Daarnaast speelt de aanmaak oxytocine tijdens een luistercontact een belangrijke rol. Dit hormoon versterkt vertrouwen en verbinding. Volgens wetenschapper Paul J. Zak neemt vertrouwen toe door sociale interactie. Goed luisteren versterkt dit effect aanzienlijk.
Wat luisteren doet in je lichaam: minder stress en meer ontspanning
Luisteren heeft directe fysieke effecten. Het beïnvloedt je zenuwstelsel en hormonen. Tijdens aandachtig luisteren daalt het cortisolniveau. Dit hormoon hangt samen met stress. Tegelijk stijgt oxytocine in het lichaam. Dit zorgt voor een gevoel van veiligheid. Je hartslag en ademhaling vertragen. Je lichaam schakelt naar een ruststand.
Door Deep Listening technieken kun je dit effect als luisteraar bewust oproepen en beïnvloeden door ademhaling en ‘soothing touch’. Een luisteraar die zelf innerlijk kalm en lichamelijk neutraal is, beïnvloedt de staat van de spreker positief. Naast de eerder genoemde hersensynchronisatie is er namelijk ook sprake van een verdere energetische lichamelijke afstemming. Deep Listening geeft je daarbij handvatten om vanuit verschillende zogenaamde luistercentra te kunnen werken, die allemaal verschillend effect hebben op het contact en de gesprekspartner. Het geeft je extra gereedschap om het contact met de ander veilig en uitnodigend te maken.
Minder werkstress door effectiever luisteren
Luisterende beroepen brengen vaak emotionele druk met zich mee. Veel mensen voelen zich aan het einde van een werkdag vol gesprekken moe en leeg. Ik hoor dit in mijn trainingen vaak terug van huisartsen, psychotherapeuten, coaches en andere luisterprofessionals.
Een belangrijke reden kan zijn dat je jezelf ‘vergeet’ in het gesprek: je bent met al je aandacht bij de ander en neemt je eigen lijf en reacties niet eens meer waar. Pas als je weer tijd hebt om te voelen, merk je hoe moe je bent of andere lichamelijke behoeften.
Luisteren naar ‘negatieve’ emoties van de spreker die voorbijkomen in een gesprek laten in het lichaam van de luisteraar stresssporen achter: secundaire empathische stress. Als je die tijdens en na het gesprek niet bewust neutraliseert, stapelen ze zich gedurende de dag op. Dat kost energie en dat is waarom je zo uitgeput kunt zijn aan het einde van een werkdag. Daarom is het belangrijk om ook naar jezelf te luisteren en voor jezelf te zorgen tijdens het luisteren.
Luisteren vanuit de principes van Deep Listening helpt om emotionele belasting te reguleren. Je kunt daardoor met minder moeite aanwezig en gefocust blijven. Daarnaast reageer je minder impulsief en kunt bewuster en effectiever je reacties kiezen. En je ervaart hierdoor dat je aan het einde van je werkdag meer energie en veerkracht hebt. Ook na intensieve gesprekken.
Betere werkrelaties en meer vertrouwen door luisteren
Luisteren is de basis van vertrouwen. Mensen voelen zich gezien en gehoord als je echt luistert. Onderzoek toont aan dat luisteren in bijvoorbeeld zorgrelaties leidt tot betere zorguitkomsten. Onderzoek van onder andere Nivel laat zien dat investeren in goed luisteren aan het begin van een patiënten- of cliëntencontact tot tijdswinst leidt in de verdere behandelrelatie.
In teamverband leidt goed luisteren (leidinggevenden naar hun medewerkers, maar ook medewerkers onderling) tot teams waar psychologische veiligheid en vertrouwen heerst en die daardoor beter presteren. Het versterkt de samenwerking en communicatie.
Goed luisteren helpt tot slot ook bij conflictoplossing, omdat je de verschillende perspectieven beter kunt achterhalen en begrijpen. Dit voorkomt escalaties en misverstanden.
Vergroot je professionele effectiviteit door goed te luisteren
Luisteren maakt je effectiever in je werk. Je neemt betere beslissingen op basis van informatie én relatie. Door goed te kunnen luisteren ontwikkel je meer empathie (je in de ander kunnen verplaatsen) en inzicht in wat voor de ander belangrijk is. Dit zijn kerncompetenties in moderne organisaties. Onderzoek van Ralph Adolphs benadrukt het belang van empathie in werkomgevingen. Empathie is essentieel voor soepele sociale interactie.
Daarnaast verbetert luisteren je concentratie. Vooral als je jezelf aanwent om te luisteren zonder de ander te veel te onderbreken met vragen of eigen inbreng. Door regelmatig in stilte te luisteren, train je aandacht en focus. Tijdens Deep Listening Luistertraining ervaar je de
Professionals die goed kunnen luisteren presteren beter. Ze bouwen sterkere relaties en maken minder fouten.
Praktische tips: meteen beter luisteren op de werkvloer
Wil je beter luisteren? Begin met kleine, concrete stappen.
- Leg je telefoon weg tijdens gesprekken. En zit liefst ook niet (meteen) mee te tikken achter je computerscherm. Zorg ervoor dat je met aandacht aanwezig kunt zijn tijdens het luisteren.
- Maak oogcontact en geef non-verbale signalen dat je het verhaal van de ander volgt, zoals knikken, hummen en gezichtsmimiek die de emoties en mimiek van de ander spiegelt. Dit laat betrokkenheid zien.
- Onderbreek de ander niet te snel. Geef ruimte voor stilte.
- Stel open, uitbreidende vragen voor meer diepgang: “Is er nog meer?”, “Kun je me daar nog meer over vertellen?”
- Samenvatten wat je hebt gehoord werkt alleen als je de woordkeus voor sleutelwoorden van de ander nauwkeurig weet over te nemen. Als je in eigen woorden gaat samenvatten heeft dit vaak een tegenovergesteld effect.
- Blijf nieuwsgierig en oordeel niet. Straal uit dat alles gezegd mag worden.
Bonustip: Volg de Deep Listening Luistertraining als je wilt ervaren hoe je stilte effectief in kunt zetten en/of als je wil leren tijdens het luisteren jezelf niet te verliezen en te luisteren met behoud van energie.
Luisteren als sleutel tot professioneel succes
Luisteren is een onderschatte, maar cruciale vaardigheid. Het beïnvloedt je brein, lichaam en werkprestaties.
Het zorgt voor minder stress en betere relaties.
Daarnaast verhoogt het je effectiviteit en impact. Je wordt rustiger, scherper en empathischer.
Investeren in luisteren is investeren in jezelf. En in de mensen met wie je werkt.
Kennismakingsworkshop Deep Listening
Heb je interesse in Deep Listening? Dan ben je van harte welkom op de 1-daagse kennismakingstraining in Utrecht. Lees hier meer over de training.
De workshop is zeer geschikt voor professionals uit care, cure, ggz, onderwijs, coaches, (mindfulness-)trainers, rouwbegeleiders, geestelijk verzorgers, managers uit profit en non-profit en anderen die met mensen werken en de wens hebben om hun eigen luisterpraktijk te verdiepen.
Bronnen:
Adolphs, R. (2009). The social brain. Annual Review of Psychology, 60, 693–716.
Hasson, U., et al. (2012). Brain-to-brain coupling. Trends in Cognitive Sciences, 16(2), 114–121.
Zak, P. J. (2012). The moral molecule. New York: Dutton.
McEwen, B. S. (2007). Physiology of stress. Physiological Reviews, 87(3), 873–904.
